برگزاری نشست خبری طرح تحقیقاتی
محمدرضا عسکری، عضو هیأت علمی و مربی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، در گفتوگو با روابط عمومی دانشگاه به تشریح طرح تحقیقاتی خود با عنوان (بررسی دانش، نگرش و عملکرد پرستاران نسبت به بهداشت دهان و دندان بیماران بستری در بیمارستانهای شهرستان تربت حیدریه) پرداخت.
با تشکر از جنابعالی، لطفاً با معرفی خود، سوابق علمی، پژوهشی، اجرایی و فعالیتهای مرتبط با این پژوهش را بیان فرمایید:
من محمدرضا عسکری هستم، مربی پرستاری در گروه پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی تربت حیدریه. در طول سالهای گذشته در زمینههای پرستاری بالینی و پژوهش در حوزه سالمندی و سلامت جامعه فعالیت داشتهام. حاصل فعالیتهای علمی بنده انتشار 16 مقاله علمی در مجلات داخلی و بینالمللی، مشارکت در 11 طرح پژوهشی به عنوان محقق اصلی و 1 طرح به عنوان همکار، داوری 8 طرح تحقیقاتی در حوزه پرستاری، تالیف 5 جلد کتاب و 3 ثبت اختراع بوده است. یکی از اختراعات در حوزه دهان و دندان با عنوان "دستگاه شستوشو و ضدعفونيكننده دهان بيماران داراي كاهش سطح هوشياري" به ثبت رسیده است.
دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی و پژوهشی چه بوده و چه کسانی در این تحقیق یاریدهنده شما بودهاند؟
سلامت دهان و دندان یکی از مؤلفههای اساسی سلامت عمومی است، به ویژه برای بیماران بستری که به دلیل عوامل مختلف مانند کاهش ترشح بزاق، عوارض دارویی و محدودیت حرکتی، در معرض خطر بالای عوارض دهانی هستند. با توجه به نقش کلیدی پرستاران در ارائه مراقبتهای بهداشت دهان و شکاف موجود بین دانش، نگرش و عملکرد آنها در این زمینه، اجرای این پژوهش را ضروری دیدم. در این طرح از همراهی ارزشمند تیم پرستاری و مسئولین بیمارستانهای نهم دی، رازی و امام حسین (ع) تربت حیدریه بهرهمند بودم که در جمعآوری دادهها و اجرای پژوهش همکاری مؤثری داشتند.
پژوهشتان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی و نوآوریها در خصوص موضوعات و محورهای آن توضیح دهید:
این مطالعه یک پژوهش توصیفی-تحلیلی با طراحی مقطعی بود که با هدف ارزیابی جامع دانش، نگرش و عملکرد پرستاران در زمینه مراقبت از سلامت دهان بیماران بستری در سه بیمارستان شهرستان تربت حیدریه انجام شد. جامعه پژوهش شامل 112 پرستار شاغل در بیمارستانهای نهمدی، رازی و امام حسین (ع) بود که به روش سرشماری انتخاب شدند. پژوهش حاضر از چندین ویژگی کلیدی برخوردار بود: استفاده از پرسشنامهای معتبر و بومیسازی شده شامل بخش دانش با 11 سوال چندگزینهای (نمره کل 11)، بخش نگرش با 16 گویه بر اساس مقیاس لیکرت (نمره کل 80) و بخش عملکرد با 8 سوال خودگزارشی (نمره کل 8). جمعآوری دادهها طی دو ماه با رعایت دقیق ملاحظات اخلاقی انجام شد و تحلیل دادهها با استفاده از آزمونهای آماری پیشرفته در نرمافزار SPSS نسخه 16 صورت گرفت.
یافتههای پژوهش نشان داد که میانگین نمرات در بخش دانش 1.47±7.01 (در سطح متوسط)، نگرش 4.93±31.58 (نگرش مثبت) و عملکرد 1.05±4.31 (پایینتر از حد مطلوب) است. همچنین روابط معناداری شامل همبستگی مثبت دانش و نگرش (r=0.279)، همبستگی مثبت نگرش و عملکرد (r=0.149) و تفاوت دانش بر اساس جنسیت (نمره بالاتر در مردان با p=0.021) مشاهده شد.
این پژوهش از چند جهت حائز نوآوری است: نخست آنکه اولین مطالعه جامع در منطقه محروم شمال شرق ایران محسوب میشود که با چالشهای خاصی مانند کمبود نیروی متخصص و امکانات مواجه است. دوم آنکه رویکرد چندبعدی داشته و سه بعد دانش، نگرش و عملکرد را همزمان مورد ارزیابی قرار داده است. سوم اینکه یافتههای کاربردی آن به شناسایی دقیق شکاف بین دانش نظری و عملکرد عملی پرستاران پرداخته که نیاز به مداخلات سیستمی را نشان میدهد. همچنین این مطالعه راهکارهای عملیاتی مانند طراحی دورههای آموزشی بینرشتهای پرستاری-دندانپزشکی، تدوین پروتکلهای استاندارد مراقبت از دهان و گنجاندن بهداشت دهان در چکلیستهای روزانه پرستاری را ارائه کرده است. اگرچه مطالعه در یک منطقه خاص انجام شده، اما یافتههای آن قابلیت تعمیم به سایر مناطق با شرایط مشابه را دارد.
تمایزهای اصلی این پژوهش با مطالعات پیشین شامل تمرکز ویژه بر موانع سازمانی و سیستمی در کنار عوامل فردی، ارائه تحلیلهای تفصیلی بر اساس متغیرهای دموگرافیک مختلف، توجه همزمان به ابعاد روانشناختی (نگرش) و مهارتی (عملکرد) و طراحی مداخلات مبتنی بر شواهد با در نظر گرفتن محدودیتهای منابع میباشد. این پژوهش با ارائه تصویر دقیقی از وضعیت موجود، مبنای علمی مناسبی برای سیاستگذاران حوزه سلامت و مدیران بیمارستانها فراهم کرده تا با اتخاذ تصمیمات مبتنی بر شواهد، گامهای مؤثری در جهت ارتقای کیفیت مراقبتهای دهان و دندان بیماران بستری بردارند.
آیا این پژوهش به مرحله اجرا و یا بهرهبرداری درآمده است؟
بله، این طرح در سه بیمارستان تربت حیدریه اجرا و نتایج آن در قالب مقالهای در مجله BMC Oral Health منتشر شده است. همچنین، یافتههای این پژوهش به مسئولین بیمارستانها و معاونت درمان دانشگاه ارائه شده و در حال رایزنی برای گنجاندن آموزشهای بهداشت دهان در برنامههای آموزشی پرستاران و تدوین پروتکلهای استاندارد مراقبت از دهان هستیم.
این طرح پژوهشی چه گرهای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟
این طرح میتواند با بهبود دانش و عملکرد پرستاران در زمینه بهداشت دهان و دندان، به کاهش عفونتهای بیمارستانی، عوارض سیستمیک مانند پنومونی و اندوکاردیت، و در نهایت کاهش طول مدت بستری و هزینههای درمانی کمک کند. همچنین، ارتقای سلامت دهان بیماران بستری به ویژه گروههای پرخطر مانند سالمندان و بیماران بخش مراقبتهای ویژه، کیفیت زندگی آنها را بهبود خواهد بخشید.
انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و توسعه فعالیتهای مشابه چیست و چه راهکارهایی را پیشنهاد میکنید؟
با توجه به تأثیر مستقیم این پژوهش بر سلامت بیماران، انتظار میرود حمایت مالی و اجرایی از طرحهای مشابه افزایش یابد. همچنین، پیشنهاد میکنیم برنامههای آموزشی بینرشتهای بین پرستاری و دندانپزشکی طراحی شود، تجهیزات بهداشت دهان در بیمارستانها تأمین گردد و پروتکلهای استاندارد مراقبت از دهان در چکلیستهای روزانه پرستاری گنجانده شود.
اگر توضیح دیگری در خصوص برنامههای جاری، آینده و اهدافتان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید:
در حال حاضر در حال پیگیری اجرای برنامههای آموزشی برای پرستاران بر اساس یافتههای این پژوهش هستم و برنامهریزی برای انجام مطالعات مشابه در سایر مناطق محروم کشور را در دستور کار دارم. هدف اصلی بنده ارتقای کیفیت مراقبتهای بهداشت دهان در بیمارستانها و کاهش بار بیماریهای مرتبط با سلامت دهان در بیماران بستری است.


