مالاریا؛ تهدیدی جهانی، چالشی منطقهای و لزوم هوشیاری مستمر
دانشیار انگلشناسی پزشکی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه گفت: مالاریا، این بیماری عفونی که توسط انگلهای جنس پلاسمودیوم ایجاد میشود، نه تنها به عنوان یکی از مهمترین بیماریهای واگیر در سطح جهان شناخته میشود، بلکه به عنوان یک مانع جدی در مسیر توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی جوامع درگیر قد علم کرده است.
دکتر محمدعلی محقق همزمان با روز جهانی مالاریا با بیان اینکه گستردگی شیوع این بیماری در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری، به همراه مقاومت فزآیندهٔ انگل به داروهای موجود و تغییرات اقلیمی، پیچیدگیهای مقابله با آن را دوچندان ساخته است، با وجود پیشرفتهای چشمگیر در عرصهٔ پزشکی و بهداشت عمومی، مالاریا همچنان سایهٔ سنگین خود را بر زندگی میلیونها انسان افکنده و سالانه صدها هزار قربانی میگیرد که اغلب آنان کودکان زیر پنج سال و زنان باردار در کشورهای با درآمد پایین هستند.
وی اظهار کرد: سازمان جهانی بهداشت (WHO) با درک عمیق از ابعاد گستردهٔ این تهدید، مالاریا را در زمرهٔ سه بیماری واگیردار اولویتدار جهانی قرار داده و بر ضرورت بسیج همهٔ امکانات برای کنترل، پیشگیری و در نهایت ریشهکنی آن تأکید دارد.
وی با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران نیز در دهههای اخیر گامهای بلندی در جهت کنترل و حذف مالاریا برداشته است، افزود: با این حال موقعیت جغرافیایی کشور و همجواری با کشورهایی که همچنان درگیر این بیماری هستند، به ویژه پاکستان و افغانستان، همراه با پدیدهٔ تغییرات اقلیمی، خطر بازگشت و افزایش موارد وارداتی را به یک دغدغهٔ جدی تبدیل کرده است.
چرخهٔ انتقال و تظاهرات بالینی مالاریا
دکتر محقق تصریح کرد: انگلهای جنس پلاسمودیوم، عامل اصلی بیماری مالاریا از طریق نیش پشهٔ مادهٔ آلودهٔ آنوفل به انسان منتقل میشوند، این چرخه با تغذیهٔ پشه از خون فرد آلوده آغاز شده و پس از تکثیر انگل در بدن پشه، در نیش بعدی، انگل به فرد سالم منتقل میگردد و پس از ورود انگل به بدن انسان، ابتدا سلولهای کبدی را مورد تهاجم قرار داده و در آنجا تکثیر مییابد، سپس وارد جریان خون شده و گلبولهای قرمز را آلوده میکند که این امر منجر به بروز علائم بیماری میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه ادامه داد: علائم مالاریا معمولاً به صورت تب متناوب (که میتواند هر 48 یا 72 ساعت یک بار رخ دهد بسته به گونهٔ انگل)، لرز شدید، تعریق فراوان، سردرد، تهوع، استفراغ، درد عضلانی و ضعف عمومی ظاهر میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، به ویژه در عفونت با پلاسمودیوم فالسیپاروم، این بیماری میتواند به عوارض خطرناکی نظیر کمخونی شدید، نارسایی کلیوی، آسیب مغزی، تشنج، کما و در نهایت مرگ منجر شود.
تنوع انگلهای پلاسمودیوم و اهمیت تشخیص دقیق
دکتر محقق بیان کرد: شناخت گونههای مختلف انگل پلاسمودیوم از نظر شدت بیماریزایی، پاسخ به درمان و الگوهای شیوع جغرافیایی از اهمیت بهسزایی برخوردار است.
وی گفت: گونههای اصلی عامل مالاریا در انسان عبارتند از: پلاسمودیوم فالسیپاروم: به عنوان خطرناکترین و کشندهترین گونه شناخته میشود و در ایران و سایر مناطق آلوده یافت میشود، پلاسمودیوم ویواکس: شایعترین گونه در آسیا و ایران است و معمولاً دورههای عود بیماری را پس از درمان اولیهٔ عفونت کبدی نشان میدهد، پلاسمودیوم مالاریه و پلاسمودیوم اووال: این گونهها شیوع کمتری دارند و معمولاً بیماری با شدت کمتری ایجاد میکنند و پلاسمودیوم ناولزی: یک گونهٔ مالاریای زئونوتیک (منتقل شونده از حیوان به انسان) است که در جنوب شرقی آسیا یافت میشود و میتواند باعث بیماری شدید در انسان شود.
چشمانداز جهانی و نقش ایران در حذف مالاریا
دانشیار انگلشناسی پزشکی دانشگاه عنوان کرد: سازمان جهانی بهداشت با تدوین برنامههای بلندمدت، هدف کاهش چشمگیر موارد ابتلا و مرگ ناشی از مالاریا و در نهایت ریشهکنی آن را در بسیاری از کشورهای آندمیک تا سال 2030 دنبال میکند، این هدف نیازمند همکاریهای بینالمللی گسترده، سرمایهگذاریهای مستمر در زمینهٔ تحقیق و توسعهٔ ابزارهای جدید پیشگیری و درمان و تقویت سیستمهای بهداشت و درمان در کشورهای درگیر است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه در پایان خاطرنشان کرد: ایران با وجود پیشرفتهای قابل توجه در کنترل مالاریا، به دلیل شرایط خاص منطقهای و تهدیدات نوظهور، نیازمند حفظ هوشیاری، تقویت برنامههای مراقبتی و پیشگیرانه، همکاری فعال با کشورهای همجوار و سازمانهای بینالمللی برای دستیابی به هدف حذف کامل این بیماری است و ارتقای سطح آگاهی عمومی، آموزش کادر بهداشتی و اطمینان از دسترسی همگانی به خدمات تشخیص و درمان با کیفیت از جمله گامهای مهم در این مسیر خواهد بود.


